صفحه اصلي |    اخبار   |  کتابخانه |  آرشيو برنامه ها |  معرفي برنامه ها |  طرح پرسش |  درباره ما |  ارتباط با ما |  Webmail

تاريخ: 14 تير 1394 تعداد بازديد: 1275 
حقيقت «شب قدر» از منظر حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي
  

از ويژگي هاي شب قدر، آميخته شدن اين شب با امام علي (ع) است، گويي خداوند خواسته است که درهاي رحمتش را در اين شب باز کند و شفيع با آبرويي همچون امام علي (ع)، براي مردم در نزد خداوند شفاعت کند.



مقولۀ بهره گيري از ماه مبارک رمضان به ويژه درک واقعي فضاي روحاني و معنوي ليالي قدر از جمله مهمترين ضرورت ها در تقويت خودسازي فردي و اجتماعي و از جمله شاخصه هاي کليدي در حصول تقوا به شمار مي آيد، لذا ورود عالمانه به فضاي معنوي شب هاي قدر ودريافت حقايق موجود در اين شب ارزشمند از اهميت فوق العاده اي برخوردار مي باشد.

از اين رو در اين نوشته با بهره گيري از آراء و انديشه هاي ارزشمند، حضرت آيت الله مکارم شيرازي، زوايايي بنيادين ازاين شاخصه ها در شب قدر و نيز چگونگي راهکارهاي تقويت بندگي در شب قدر به مخاطبان ارائه مي گردد:

شب قدر؛ و پيوند آن با حضرت علي (ع)

بدون شک پيوند شب قدر با نام و ياد حضرت علي(ع) ناگسستني و غير قابل انکار است، حضرت آيت الله مکارم شيرازي رابطه شب قدر با امام علي (ع) را اينگونه تبيين  کردند: از ويژگي هاي شب قدر، آميخته شدن اين شب با امام علي (ع) است، گويي خداوند خواسته است که درهاي رحمتش را در اين شب باز کند و شفيع با آبرويي همچون امام علي (ع)، براي مردم در نزد خداوند شفاعت کند[1].

لذا شب قدر شبي است که از هزار ماه با ارزش‌تر است، و اين شب با نام اميرالمومنين علي(ع) آميخته شده است و مي‌توانيم آن حضرت را شفيع خودمان قرار دهيم و براي حل مشکلات جهان اسلام دعا کنيم[2].

بدين ترتيب در نگاه حضرت اين مرجع تقليد وجود پيوند معنايي ميان شب قدر با حضرت علي (ع) به نحوي است که انسان بايد هم تبريک بگويد و هم تسليت، دليل تبريک آن است که اين شب‌هاي نوراني و با فضيلت ارزش بسياري دارد و معادل هزار ماه و يا 80 سال است که بايد قدر اين فرصت و نعمت بزرگ را دانست و حداکثر استفاده را کرد و تسليت هم به خاطر شهادت اميرالمومنين(ع) است که تقارن شب‌هاي قدر با ايام ضربت خوردن و شهادت علي(ع) نيز شايد بدان دليل باشد که خداوند خواسته مردم چنين شخصيتي بزرگ را براي تقرب الهي واسطه بگيرند.[3]

حقايق شب قدر و اهميت شب بيست و سوم

در تبيين اهميت شب بيست و سوم، مي توان اينگونه بيان نمود؛ امامان معصومين عليهم السلام شب قدر را به طور دقيق، تعيين نكرده‏اند و آن را مردّد در ميان سه شب (نوزدهم، بيست و يكم و بيست و سوم) ذكر فرموده‏اند، تا مؤمنان با انجام اعمال شب‏هاى قدر، در هر سه شب و به دست آوردن حال خوشِ معنوى و كسب فيض در اين شب‏ها، به آمادگى كامل، جهت دريافت عنايات ويژه الهى دست يابند.[4]

هرچند علما، با توجّه به روايات، شب‏هاى بيست و يكم و بيست و سوم را به شب قدر بودن، نزديك­تر مى‏دانند.[5] ليکن در روايات متعددى كه از طرق اهل بيت ع رسيده است بيشتر روى شب بيست و سوم تكيه شده، در حالى كه روايات اهل سنت بيشتر روى" شب بيست و هفتم" دور مى‏زند.[6]

لذا مطابق برخي از روايات اهميت شب بيست و سوم رمضان بيشتر از دو شب قدر قبلي است، بايد از فرصت پيش آمده استفاده کنيم، خداوند براي دعوت بندگانش به خوبي ها مشوق هايي را قرار داده است که از جمله ي اين مشوق ها شب هاي قدر است تا بندگان به خدا نزديک شوند و از هواي نفس دوري کنند.[7]

توبه مهمترين ضرورت در شب قدر

بديهي است دريافت حقايق شب قدر منوط به انجام اعمال عبادي و ديني مختص به اين شب مبارک است، لذا بايد با اهتمام به انجام مناسک عبادي و ديني در اين شب عظيم براي تقويت قرب الهي و خودسازي و تحقق تقوا سعي تلاش نمود.

از منظر حضرت آيت الله مکارم شيرازي مقولۀ توبه از جمله فرصت هاي کليدي در شب قدر براي بازگشت از گناهان و تحقّق خود سازي و دريافت رحمت الهي به شمار مي آيد، از اين رو معظّم له در تبيين اين مسأله فرمودند:«اهميت شب قدر بيشتر از هزاران ماه است، لذا يکي از اعمال شب قدر خواندن دو سوره عنکبوت و روم است، زيرا مطالب مربوط به توحيد و توبه به سوي خدا در سراسر اين دو سوره وجود دارد،و اگر برنامه هاي اين دو سوره را در زندگي پياده کنيم، براي عمر ما کافي است».[8]

هم چنين ايشان در تشريح اهميت و جايگاه توبه در شب قدر در آمرزش گناهان در فرصت شب قدر فرمودند؛« بايد از فرصت شب‌هاي قدر استفاده کنيم و از گناهان کوچک و بزرگ خود توبه نماييم».[9]

روايات مختلفي مبني بر ضرورت ترسيدن آدمي از گناهان کوچک نقل شده است. هرچند گناهان کبيره را هم بايد ترک کرد و از آنها هراس داشت، اما گناهان کوچک ممکن است از سوي انسان‌ها ناديده گرفته شوند به همين دليل اهميت ندادن به آنها موجب مي‌شود خطراتشان گريبان آدمي را بگيرد ضمن اينکه اگر به گناهان کوچک توجه نکنيم به تدريج حجم آنها بسيار زياد خواهد شد.[10]

لذا بديهي است ناديده انگاشتن گناهان کوچک به معناي بي‌اعتنايي به نهي کردن خداوند محسوب مي‌شود. در ايامي که فرصت درک شب قدر وجود دارد، بهترين کار توبه و بازگشت از گناهان است.

شب قدر براي بازگشت انسان و بخشيده شدن او از بهترين شب ها است. بنابراين در ايام شب‌هاي قدر که به احياء و شب زنده داري مي پردازيم، از گناهان کوچک و بزرگ خود نيز توبه کنيم.[11]

بنابراين از آنجا كه در شب قدر سرنوشت انسان­ها براى يك سال، بر طبق لياقت­ها و[12] شايستگي­هاى آنها، تعيين مى‏شود، بايد آن شب را بيدار بود، و توبه كرد و خودسازى نمود و به درگاه خدا رفت و لياقتى بيشتر و بهتر براى رحمت او پيدا كرد.[13]

خوشا به حال آن كس كه از فيض عظيم اين شب كه شب نزول قرآن است، بهره‏مند شود و با دعا و مناجات و گريه و توبه، به درگاه حقّ روى آورد و زمينه تقديرات ارزشمند و سرنوشت معنوى و روحانى والايى را براى خويش فراهم سازد.[14]

پيوند شب قدر با قرآن

بايد اذعان نمود در آراء و انديشه هاي حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي دارد.

معظم له نکات کليدي و ارزشمند پيوند ميان قرآن و شب قدر تشريح کردند: در آيات سوره قدر با صراحت اين معنى آمده است كه قرآن در شب قدر نازل شده، و چه پرمعنى است اين سخن؟ شبى كه مقدرات بندگان و مواهب و روزي­هاى آنها تقدير مى‏شود در چنين شبى قرآن بر قلب پاك پيامبر ص نازل مى‏گردد، آيا اين سخن بدان معنى نيست كه مقدرات و سرنوشت شما با محتواى اين كتاب آسمانى پيوند و رابطه نزديك دارد؟! آيا مفهوم اين كلام آن نيست كه نه تنها حيات معنوى شما كه حيات مادى شما نيز با آن رابطه ناگسستنى دارد؟ پيروزى شما بر دشمنان، سربلندى و آزادى و استقلال شما، آبادى و عمران شهرهاى شما همه با آن گره خورده است.[15]

آرى در لحظاتى كه سرنوشت ما تعيين مى‏شود، نبايد انسان در خواب باشد، و از همه چيز غافل و بي خبر كه در اين صورت سرنوشت غم‏انگيزى خواهد داشت! قرآن چون يك كتاب سرنوشت‏ساز است، و خط سعادت و خوشبختى و هدايت انسان ها در آن مشخص شده است بايد در شب قدر،! شب تعيين سرنوشت­ها، نازل گردد، و چه زيبا است رابطه ميان" قرآن" و" شب قدر"؟ و چه پر معنى است پيوند اين دو با يكديگر؟.[16]

شب قدر؛ موهبت الهي به امت اسلامي

از منظر  اين مفسر قرآن کريم حقيقت شب قدر را بايد در عنايت و موهبت خداوند به امت اسلامي جستجو نمود؛«زيرا شب قدر شبي است سراسر نور و رحمت و خير و بركت و سلامت و سعادت و بى نظير از هر جهت».[17]

هم چنين مقولۀ پيوند ميان قرآن و شب قدر در نگاه تفسيري حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي اينگونه آمده است؛ ظاهر آيات سوره قدر نشان مى‏دهد كه شب قدر مخصوص زمان نزول قرآن و عصر پيامبر اسلام ص نبوده، بلكه همه سال تا پايان جهان تكرار مى‏شود.

از اين رو تعبير به فعل مضارع (تنزل[18])در آيۀ چهارم سورۀ قدر كه دلالت بر استمرار دارد، هم­چنين تعبير به جمله اسميه" سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ"[19] كه نشانه دوام است نيز گواه بر اين معنى است.

به علاوه روايات بسيارى كه شايد در حد تواتر باشد نيز اين معنى را تاييد مى‏كند، ولى آيا در امت­هاى پيشين نيز بوده است يا نه؟.

صريح روايات متعدد اين است كه اين از مواهب الهى بر اين امت مى‏باشد، چنان كه در حديثى از پيغمبر اكرم (ص) آمده است كه فرمود: ان اللَّه وهب لامتى ليلة القدر لم يعطها من كان قبلهم‏، «خداوند به امت من شب قدر را بخشيده و احدى از امت­هاى پيشين از اين موهبت برخوردار نبودند»[20]،[21]

حضرت آيت الله مکارم شيرازي در توصيف اين موهبت الهي اينگونه بيان کردند: وقتى ابراهيم (ع) را در آتش نمرودى افكندند فرشتگان آمدند و بر او سلام كردند، و آتش بر او گلستان شد، آيا آتش دوزخ به بركت سلام فرشتگان بر مؤمنان در شب قدر" برد" و" سلام" نمى‏شود؟[22]آرى اين نشانه عظمت امت محمد ص است كه در آنجا بر خليل ع نازل مى‏شوند و در اينجا بر اين امت اسلام‏[23]نازل گرديد.[24]

در نتيجه معظم له ضرورت دعا براي حل مشکلات امت اسلامي در شب قدر را مورد تأکيد خاص قرار داده و گفتند: در مشكلات بايد دعا كرد، كه دعا كليد حلّ مشكلات است. مخصوصاً در زمان‏ها و مكان‏هايى كه مظان اجابت دعاست مانند ماه مبارك رمضان، و در جوار خانه خدا، و در شب‏هاى قدر و مانند آن، بايد براى مشكلات فردى و اجتماعى و داخلى و خارجى جهان اسلام از قدرت لايزال الهى استمداد جست.[25]

در منظومۀ فکري حضرت آيت الله مکارم شيرازي، شب قدر شبى است سرتاسر سلامت، از آغاز تا پايان، شبي که هم خيرات و بركات الهى در آن شب نازل مى‏شود، هم رحمت خاصش شامل حال بندگان مى‏گردد، و هم فرشتگان و روح در آن شب نازل مى‏گردند[26]، شبى كه مقدّرات يكسال انسان­ها- بر حسب شايستگى‏ها و لياقت‏هايشان- تعيين مى‏گردد و عبادت آن برتر از عبادت هزار ماه است[27].

سخن آخر:

بايد به هوش بود كه گاهى يك لحظه سرنوشت‏ساز سرنوشت انسان را تا آخر عمر رقم مى‏زند و چه بسا تلخى اين يك لحظه برابر با شيرينى روزگارى، و شيرينى لحظه‏اى معادل با تلخى روزگارى است و خوشا به حال كسى كه در اين لحظه اسب چموش شهوت را كنترل مى‏كند و نمى‏گذارد او را بر زمين زند، چرا كه زمين خوردن همان، ساقط شدن همان!.

تعجب ندارد كه در يك لحظه يا يك روز يا يك شب سرنوشت انسان تعيين شود، كه شب قدر هم يك شب است.[28]

[1] بيانات حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي در مراسم احياي شب بيست و يکم رمضان ، دفتر معظم له، تير 1393.

[2] بيانات حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي در مراسم احياي شب نوزدهم ماه مبارک رمضان، در مدرسه اميرالمومنين(ع) قم، تير 1393.

[3] بيانات حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي در هجدهمين روز از ماه مبارک رمضان در درس تفسير خود ، (حرم مطهر حضرت معصومه )،13/4/1394.

[4] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 189.

[5] رجوع شود به: اقبال، صفحه 167.

[6] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 189.

[7] بيانات حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي در مراسم احياي شب بيست و سوم رمضان ، دفتر معظم له،تير1393.

[8] همان.

[9] بيانات حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي در درس تفسير سوره مبارکه «احزاب» (حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه س)،7/12/1392.

[10] بيانات حضرت آيت الله العظمي مکارم شيرازي در موضوع لزوم توبه در شب قدر، www.khabaronline.ir.

[11] همان.

[12] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 191.

[13] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 192.

[14] كليات مفاتيح نوين ؛ ص783.

[15] تفسير نمونه، ج‏21، ص: 156.

[16] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 192.

[17] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 187.

[18] تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ.

[19] سورۀ قدر ، آيۀ 5.

[20] " در المنثور" جلد 6 صفحه 371.

[21] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 190.

[22] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 186.

[23] تفسير فخر رازى، جلد 32 صفحه 36.

[24] تفسير نمونه، ج‏27، ص: 187.

[25] داستان ياران: مجموعه بحث هاى تفسيرى حضرت آيت الله العظمى مكارم شيرازى (مدظله) ؛ ص127.

[26] تفسير نمونه ؛ ج‏21 ؛ ص147.

[27] كليات مفاتيح نوين ؛ ص695.

[28] اخلاق اسلامى در نهج البلاغه (خطبه متقين) ؛ ج‏1 ؛ ص352.

 





      ارسال نظر

*:نام ونام خانوادگي
*:پست الکترونيکي
*:متن نظر